Geloven en religie

De laatste tijd ben ik er weer meer mee bezig en het wordt
nu tijd om het allemaal maar op papier te zetten wat ik er van vind.

 

Ik vind geloven mooi, maar heb iets tegen religie. Dit klinkt
wat tegenstrijdig, ik dus eerste definiëren wat ik onder deze twee woorden
versta.

 

Geloven is het geloven in een god of iets dergelijks, maar
niet zeker weten dat die bestaat.  Zoals Cindy het vaak zegt;”Geloven is
niet zeker weten”. Voor religie hanteer ik meer wat Cicero er van heeft
gemaakt: Het nauwgezet in acht nemen. Ofwel handelen naar het geloof, en dat
handelen komt voort uit fysieke dingen. Wie bepaalt namelijk of je handelt naar
het geloof? Dat kan pas als er uitspraken over zijn gedaan (en opgeschreven),
ofwel er zijn mensen aan te pas gekomen om te vertellen wat het geloof inhoudt
en hoe je moet handelen.

 

Aangezien jijzelf de enige bent die jou echt kent kun je
twijfelen over alle anderen. Om het plastisch uit te drukken: Ik kan niet zien
of iemand een waarachtig priester is of iemand die niet van kleine kinderen af
kan blijven. Met andere woorden: ik kan niet zien wie er “echt” is
en wie corrupt.  Het werk van mensen en daar mijn leven en integriteit op
bouwen is dus twijfelachtig.

 

Als ik in God geloof, maar ik weet niet zeker dat hij er is,
hoe kan iemand anders dan met zekerheid zeggen dat hij er is en hoe hij is?

 

In geloof en religie moeten we heel kritisch naar onszelf
kijken en ook onderzoeken wat we geloven, je wilt namelijk niet misleid zijn of
worden. Een basisvraag die jezelf moet stellen is: “Ben ik een slecht
mens?”. Als het antwoord hierop nee is, geloof je dan echt dat er een
scheiding gemaakt wordt tussen jou en mensen die een bepaald iets geloven? En
dat zij wel naar de hemel gaan en jij niet? Geloof je dat er echt maar één ware
religie is en dat de andere religies dus fout zijn? Hoe weet je dat dan? Dat
weet je pas als het ergens geschreven is en hoe kun je het geschrevene
valideren op waarheid en echtheid?

 

Als westers opgegroeide man weet ik wat meer van het
christendom dan bijvoorbeeld de Islam, dus veel voorbeelden zullen een
christelijk tintje hebben, maar gelden ook voor veel andere religies.

 

De bijbel in de huidige vorm is honderden jaren na christus
pas samengesteld door een aantal geestelijk leiders. Er is dus menselijk
overleg geweest om de bijbel samen te stellen. Dit is iets wat veel mensen niet
weten, maar voor de argumentatie die ik gebruik wel belangrijk is. Van de
samenstellers is niets bekend dat ze overleg met God hadden of dat ze profeet
zijn. Het zijn dus “gewoon” mensen geweest die de bijbel in zijn
uiteindelijk vorm hebben samengesteld. Als je over zuiverheid van iets praat,
of als je detective bent, dan is dit een verdacht onderdeel waarin de zuiverheid
van iets kan zijn aangetast. Ik parkeer dit even en kom hier later op terug.

 

Jehova’s getuigen nemen de bijbel vrij letterlijk.
Niet-Jehova getuigen, zijn qua geloof niet goed genoeg. Jehova getuigen hangen
de echte waarheid aan en zegt dus dat 99,99 procent van de wereldbevolking dit
dus niet doet en geloven in het verkeerde. Hoe kun je dit menen? Dit kun je
volgens mij alleen maar zeggen als je zelf met God gesproken hebt anders blijft
het toch echt een kwestie van geloven en niet zeker weten. Ik ben zelfverzekerd
op veel vlakken, maar een bewering van zo’n ernstige aard zonder dat ik
het zeker weet is dwaas en anders arrogant of ontwetend (ignorant) en bijna per
definitie faalbaar. Saillant detail is dat als je de geschiedenis van de Jehova
getuigen leest, je ziet dat deze op zijn minst rumoerig verlopen is met een
schisma hier en daar. In tegenstelling wat een Jehova zal beweren zijn er wel
degelijk leiders waarnaar geluisterd wordt… en terugkomend op een eerdere
redenatie is het baseren van je geloof op wat een persoon zegt twijfelachtig.

 

De basis blijft toch dat je maar één iemand kent, en dat je
daar dus de waarheid zal moeten zoeken. Ik neem een relatief klein geloof als
de Jehova’s getuigen als voorbeeld, maar je weet dat discutabele praktijken
zich in praktisch alle stromingen en geloven voordoen.  Ik weet wat goed is.
Als je opgevoed wordt met liefde en geen traumatische gebeurtenissen meemaakt
ben je als het goed is gezegend met een geweten.  Dat je soms slechte dingen
doet zoals te hard rijden of met teveel alcohol op zie je misschien niet altijd
als slecht omdat je onwetend bent van de gevolgen. En er is een zeer groot
grijs gebied. Toch weet je in de basis wat goed is en wat slecht en dat er een
gradatie bestaat, maar ook dat we menselijk zijn.

 

Als ik goed probeer te zijn voor mijn omgeving, zoveel
mogelijk met liefde doe, en anderen behandel zoals ik zelf behandeld wil worden
naar mijn beste kunnen. Zou er dan een God zijn die dat niet genoeg vind? En
wie zijn die heiligen die wel goed genoeg zijn? Hebben die niet soms slechte
gedachten? Zeker weten doe ik niets, maar als ik de wereld in ogenschouw neem
in al zijn facetten, dan wijst niets erop dat er één God is die duidelijk een
mening en voorkeur heeft voor een bepaalde bevolkingsgroep.

 

Neem nu eens een andere bril en zet deze op, laten we eens
advocaat van de Duivel spelen. Zou het kunnen zijn dat religie een ander doelt
dient? Namelijk het uitoefenen van macht en gezag. Dingen in het leven roepen
om anderen te onderwerpen en gehoorzaam te laten zijn. Laten we dit ook
plaatsen in een historisch perspectief en kijken hoe geloofwaardig dit scenario
klinkt.

 

Vroeger was er geen internet en verliep communicatie vooral
van mond tot mond. Veel dingen waren onverklaarbaar en bijgeloof had een goed
fundament. Voor de slechte dingen die in je leven gebeurde zocht je een reden
en de donder van onweer klonk wel heel onheilspellend. Neem daarbij dat het in
de mens ingebakken zit om iets te geloven en het recept voor religie is
geboren. Niet elke man liep meer met een knuppel rond om wild te jagen, en als
je niet de beste jager was moest je iets anders verzinnen om toch als alfa
mannetje gezien te worden. Door wat fantasie te gebruiken en gezegend te zijn
met wat charisma verklaarde je naar de mensen om je heen waarom de dingen zo
waren als ze waren en dat jij de uitverkoren was om de mensen om je heen te
beschermen tegen onheil van boven. Als mensen jouw status valideerde kreeg je
aanzien. Niet iedereen is leider en het volgen zit ook wel een beetje in ons.
Dus zo’n figuur kreeg status. Mensen kwamen steeds meer in groepen samen
en het bouwen van een vaste plek bood meer bescherming dan het continu
rondzwerven achter het wild aan. Door het gebruik van taal kregen we oneindig
meer mogelijkheden dan de dieren om elkaar dingen duidelijk te maken en mensen
zochten elkaar steeds meer op. Enfin, er ontstond geld, infrastructuur en net
als bij de dieren die in groepen leefden waren er leiders.

 

Het is best menselijk om je als leider meer te voelen als
een vervangbare dorpeling. Door het groepsleven werd ook alles complexer en
door de hoeveelheid mensen ontstonden er conflicten. In een groep ben je
sterker dan als individu en op een gegeven moment deed je niet alles alleen
meer maar ontstond er geld, schaalvoordeel en een primitieve economie volledig
gebaseerd op marktwerking. Groepen werden groter en systemen complexer, er was
niet altijd een sterk leider die alles onder controle had. Er kwamen functies
bij. Door ons menselijk verstand konden we nadenken over macht en fysieke
kracht was niet meer de primaire factor om leider te zijn. Maar macht over een
grote groep mensen kun je niet alleen aan en zo moest je macht dus ook nog eens
managen. Er ontstond al een verschil tussen de armen en de rijken. De
machthebbende en zij die de macht niet hebben. Door zo’n systeem werd het
ook mogelijk om macht door te geven aan je kinderen. Die hadden niet
noodzakelijk meer de capaciteiten van hun charismatische ouders nodig, maar
werden machtig omdat ze een machtige vader hadden. Enfin, er ontstonden dus
koningen. En door diversiteit ook adviseurs. Mensen die vertelden wat koningen
moesten doen om hun macht te handhaven. Maar er waren ook mensen die de macht
niet hadden, maar bijvoorbeeld wel het charisma. Zij verklaarde waarom bepaalde
dingen gebeurde en speelde in om het menselijk bijgeloof. Zij hadden een
plausibel klinkende verklaringen en spraken over de wil van de goden. Ook zij
werden gevolgd en kregen een vorm van aanzien en daaruit voortvloeiend: macht.
De wereld werd complexer en er ontstonden meerdere dimensies waarin macht
mogelijk was. En door de menselijke hang naar het geloven in iets (beters na
dit leven) ontstond er dus een tweede machtscentrum. Als je kijkt naar de
westerse geschiedenis dan zie je die twee machten ook steeds terugkomen.
Inclusief de wrijving die daarmee gepaard gaat. Soms ontstond er synergie, maar
uiteindelijk werd kerk en staat gescheiden.  Maar nu ga ik weer iets te snel.

 

Hoe kun je een groep mensen volgzaam maken? Aan de ene kant
door ze te onderdrukken, maar dit zorgt voor veel weerstand. Gemakkelijker is
om ze bijvoorbeeld iets in het vooruitzicht te stellen. Ideaal is het dan
natuurlijk dat je iets in het vooruitzicht stelt wat je krijgt na de dood en
wat dus lastig te controleren is. Als je kijkt naar het kastenstelsel is dit
natuurlijk een goed voorbeeld. Als je goed leeft (lees: gehoorzaam bent) kom je
vast een stap hoger in een volgend leven. Als je goed leeft kom je in de hemel,
etc. Zo lijkt het er dus op dat religie een handig middel is om een bevolking
gehoorzaam te houden.

 

Waarom zou er meer nodig zijn om een god te plezieren dan
door een goed leven te leiden vol liefde en behulpzaamheid? “De wegen van
de heer zijn ondoorgrondelijk” lijkt mij niet goed genoeg. Hoe kunnen we op
dingen vertrouwen buiten ons? Meer dan op wat onze eigen gevoel ons zegt? Hoe
kan ik beter zijn door geloof te belijden, dan door te luisteren naar mijn
eigen innerlijke ik? Wat voegt een religie toe aan mijn leven anders dan de
angst voor een straf die anderen mijn inboezemen als ik niet gelovig ben of de
regels van dat geloof niet nauwlettend volg? Als mens wil je misschien graag
zekerheid, maar ik kan je de zekerheid geven dat je dat als mens niet gaat
lukken.

 

Ik ken geen grote religie dat voorbestaat zonder
bloedvergieten en dubieuze oorlogen gevoerd uit de naam van. En ook binnen
alleen al het christelijke geloof bestaan er meerdere scheuringen en
splitsingen. Is dit geen heel duidelijk signaal dat er niet één waarheid is?

 

Daarnaast lijkt religie ook de nijging te hebben om zichzelf
in stand te houden. Als je in een dorp woont waar zeer veel mensen zondag naar
de kerk gaan en je gaat ineens niet, dan heeft dat gevolgen. Als je bakker bent
en besluit het kerkbezoek door nieuwe inzichten niet meer structureel te
bezoeken, zou dat gevolgen hebben voor je klandizie?

 

Een religie is vaak verstrengeld in een cultuur en traditie.
Veranderingen zijn soms lastig te realiseren en wekken weerstand op. Traditie
en cultuur zijn ook mooie dingen die een gevoel van zekerheid en identiteit geven.
Hier ben ik ook niet tegen. Zolang ze maar in het verlengde liggen van gezond
verstand en respect voor anderen. Zolang ze maar stroken met jouw gevoel van
goed en slecht (mits dat niet ernstig verstoord is door traumatische
gebeurtenissen en het verleden).  Zolang anderen maar niet vertellen wat jij
moet doen, omdat anderen niet heiliger zijn dan jij bent. Als we ergens naar
een god willen zoeken, laten we dat dan in onszelf zoeken. We kunnen natuurlijk
wel leren van anderen, maar wees alert als er verplichtingen bij komen kijken
en gezegd hoe je dingen moet doen of zien.

 

Wie is er gebaat bij gehoorzaamheid? Bij kinderen zijn dat
de ouders, bij leerlingen zijn dat de leraren, bij een religie is dat de religieuze
leider. Sancties of straf krijg je als je niet gehoorzaam bent of er wordt een
beloning in het vooruitzicht gesteld. Maar denk je dat dit ook geldt naar een God
toe? Ik ken geen statistieken die enig aanwijzingen geven dat gelovigen minder
vaak ziek worden of behoed blijven van rampen. Je kunt een keer mazzel hebben,
of meerdere keren, maar als groep overkomt je dezelfde dingen als elke andere
groep. Er is in ieder geval niets wat er op wijst dat gehoorzaamheid aan een
god beloond worden, anders dan de voldoening die je voelt om iets te geloven. Of
die groepen straft voor niet (het juiste) te geloven.

 

Als laatste wil ik nog toevoegen dat bijvoorbeeld geloven en
de evolutietheorie van Darwin perfect naast elkaar passen en elkaar niet hoeven
te bijten. Ik geloof dat er veel zit in de evolutietheorie, maar ik zie ook
complexe patronen in het leven die ik niet kan verklaren, en dat er veel
intentie bestaat en dat intentie ergens vandaan komt. Ik geloof dat, maar zeker
weten doe ik het niet…

 

 

 

 

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s